“Door gebruik te maken van urinebiomarkers kunnen we nierkanker eerder en minder belastend opsporen, en gerichter patiënten identificeren die risico lopen op ziekteprogressie of terugkeer.”
Titel onderzoek
Prognosis REnal CancEr and Detection (PRECEDE-2): Enhancing diagnosis and risk-stratification of renal cell carcinoma
Participanten
Dr. K.M. Smits, Dr. J.G. van Roermund, Dr. T. Marcelissen, Dr. M.J. Aarts, Dr. T. Kerkhofs, Dr. L.J. Schouten, Dr. B. Ramaekers, prof. Dr. T. de Meyer, Drs. J. Kelly
Doel van het onderzoek
Jaarlijks worden er bijna 3000 nieuwe gevallen van niercelkanker gediagnosticeerd in Nederland. Ongeveer de helft van de mensen met niercelkanker ervaart geen symptomen, en vaak worden tumoren per toeval gediagnosticeerd tijdens beeldvorming bedoeld voor andere klachten of pas in een laat stadium, als klachten wel optreden. Niercelkanker in een vergevorderd stadium, met uitzaaiingen, gaat gepaard met lage overlevingscijfers. Voor het verbeteren van de vooruitzichten bij niercelkanker is het van belang om niercelkanker met een ongunstig beloop eerder te herkennen. De laatste jaren worden door de toename in het gebruik van medische beeldvorming (echo, CT scan etc.), steeds vaker per toeval kleine gezwellen gediagnosticeerd in de nier. Op basis van de huidige beeldvorming is het vaak moeilijk om vooraf het onderscheid te maken tussen een goedaardig en een kwaadaardig gezwel, en het huidige beleid is in de meeste gevallen een operatieve (gedeeltelijke) verwijdering van de nier. Achteraf blijkt echter slechts een deel van deze kleine gezwellen daadwerkelijk kwaadaardig te zijn. In ons onderzoek richten wij ons op deze klinische problemen en gaan wij 1) op zoek naar nieuwe specifieke biomarkers voor niercelkanker die gemeten kunnen worden in de urine van patiënten zodat we vooraf een beter onderscheid kunnen maken tussen een goed- en een kwaadaardig gezwel, en 2) op zoek naar nieuwe specifieke biomarkers om niercelkanker met een ongunstig beloop eerder te herkennen zodat follow-up procedures daarop kunnen worden aangepast.
Wat is in de laatste periode gerealiseerd
Door de financiële steun van Kankeronderzoeksfonds Limburg hebben wij ook in 2025 weer een heel aantal zaken kunnen realiseren. De tweede promovendus op het project, Jaycey Kelly (gestart in 2023) heeft in 2025 een literatuurstudie afgerond en gepubliceerd. Met deze literatuurstudie hebben we een aantal nieuwe typen biomarkers (niet-DNA methyleringsmarkers) geïdentificeerd waarvan we de additionele waarde binnen ons eigen, eerder ontwikkelde diagnostisch model (bestaande uit 4 DNA methyleringsmarkers) zullen gaan bestuderen (Renal cell carcinoma detection: a systematic review in diagnostic urinary biomarkers - PubMed). Naast deze literatuurstudie is Jaycey in 2025 druk bezig geweest met het includeren van patiënten in de MUMC urine biobank (momenteel bijna 80 patiënten), en is deze prospectieve urine biobank studie ook geopend voor inclusie in VieCuri Medisch Centrum (momenteel bijna 20 patiënten). Deze uitbreiding was noodzakelijk om nog hogere aantallen urine samples te kunnen verzamelen omdat deze nodig zijn voor de verdere doorontwikkeling van ons diagnostisch model. Bovendien heeft Jaycey gewerkt aan het valideren van een nieuw voorgesteld prognostische score, gebaseerd op tumor architectuur, resultaten hiervan zullen ingediend worden voor publicatie in 2026.
In 2024 hebben we een succesvolle pilot studie uitgevoerd met TWIST sequencing, een nieuwe methode waarbij een groot deel van het erfelijk materiaal van niercelkanker patiënten in kaart kan worden gebracht. Na de succesvolle afronding hiervan hebben we in 2025 gewerkt aan een grotere sequencing studie waarbij 288 nierweefsels van zowel niercelkanker patiënten als van gezonde personen worden onderzocht met TWIST sequencing. De voorbereiding en uitvoering van dit project nam een groot deel van 2025 en de eerste maanden van 2026 in beslag, maar deze zijn momenteel afgerond. Resultaten van het sequencen worden verwacht medio 2026. Een dergelijke studie is op deze schaal nog nooit eerder uitgevoerd voor niercelkanker, en zal leiden tot een van de grootste databases voor niercelkanker data wereldwijd. Deze data kunnen gebruikt worden om nieuwe biomarkers te ontdekken en te valideren.
Wat zijn de plannen voor de komende periode
Er zijn weer uitgebreide plannen gemaakt voor de komende periode. De resultaten van de sequencing studie zullen worden geanalyseerd. Gezien de enorme hoeveelheid data die gegenereerd wordt met sequencing is dit een zeer uitgebreide klus, waarbij een groot aantal (prognostische) biomarkers kan worden onderzocht. De biomarkers geïdentificeerd in de literatuurstudie zullen getest worden in urine samples van niercelkanker patiënten en de complementaire diagnostische waarde van deze nieuwe markers zal getest worden in ons diagnostisch model. Bovendien blijft inclusie in de Urine Biobank doorlopen binnen MUMC en VieCuri en onderzoeken we of de biobank uitgebreid zou kunnen worden naar het Catharina ziekenhuis in Eindhoven.