Longkanker

Onderzoeksresultaten 2015

Onderzoeksleider prof. dr. Philippe LambinDoel van het onderzoek

Een bestralingsbehandeling (eventueel in combinatie met chemotherapie) is een belangrijk onderdeel van de zorg bij longkankerpatiënten. Met de financiële hulp van Kankeronderzoekfonds Limburg onderzoekt Maastro, door middel van non-invasieve moleculaire beeldvorming, welke tumorgebieden wel en welke juist niet goed reageren op de behandeling. Deze kennis wordt gebruikt om selectief de bestraling te versterken op bepaalde gebieden, waardoor de behandeling verbetert. 

Wat is in de verslagperiode gerealiseerd 

Sinds een aantal jaren participeert MAASTRO clinic in de mede geïnitieerde PET-boost studie, waarbij een extra hoge bestralingsdosis op de hele óf op delen van de tumor wordt gegeven. In 2015 is de PETboost trial tijdelijk stop gezet. Er is een tussentijdse analyse uitgevoerd en deze heeft uitgewezen dat de hogere bestralingsdosis niet meer bijwerkingen opleverde dan verwacht. Tevens is in die periode een nieuwe GMP faciliteit opgestart op de afdeling Nucleaire Geneeskunde, welke zorgt voor de hypoxie
(HX4)PET-tracers die nodig zijn voor de studie. Nadat de studie in 2015 weer is opgestart, zijn er in totaal 133 patiënten geïncludeerd in 5 centra en 78 hiervan werden daadwerkelijk gerandomiseerd. Bijna de helft van alle patiënten werd behandeld in Maastro. De finale toxiciteitsanalyse en beoordeling door de onafhankelijke Data Monitoring Commissie zijn gaande. De resultaten van dit onderzoek worden in de loop van februari 2016 verwacht. Daarnaast loopt sinds eind 2012 de Nitrostudie. Nitroglycerine is een medicijn dat hartpatiënten soms krijgen voorgeschreven om de bloedvaten te verwijden. Echter, ook het zuurstofgehalte in een tumor kan door dit medicijn worden verhoogd.
Meer zuurstof betekent een beter bestralingseffect. Aan deze studie nemen nu 40 van de beoogde 60 patiënten deel. Patiënten krijgen extra scans vóór, gedurende en na
de behandeling om het effect van de nieuwe behandeling goed te kunnen beoordelen. In een eerste analyse van zowel de hypoxie als de perfusiegegevens is gekeken naar het effect van nitroglycerine op de vasculatuur en het zuurstofgehalte. Een grote heterogeniteit werd waargenomen met een algemene trend die toont dat een nitroglycerinepleister (zoals gehoopt) ook inderdaad bij een groot deel van de patiënten het zuurstofgebrek in de tumor doet afnemen. Dat is te zien op de scans, door de lagere hypoxie HX4 tracer opname in de tumor. Deze bevinding wordt binnenkort gepresenteerd als een mondelinge presentatie op ESTRO 2016 in april. Vanwege de hiervoor genoemde bouwwerkzaamheden bij de afdeling Nucleaire Geneeskunde, was het tijdelijk onmogelijk op HX-4 scans te maken. De opname van nieuwe patiënten in de Nitro-trial is daarom tijdelijk stopgezet per mei 2015, maar is op 25-1-2016 hervat. Op basis van de inclusie voorafgaand aan de onderbreking, verwachten we 15-20 patiënten per jaar te kunnen includeren. De studie zal dan in de zomer van 2017 kunnen worden afgesloten.
Alle beschikbare medische beelden van beide studies zijn onderzocht met een zogenaamde ‘multiparametrische’ analyse, op zoek naar onderlinge relaties tussen patiënten, maar ook naar onderlinge relaties tussen de kenmerken van de tumor zelf. Wat opvalt, is dat de heterogeniteit groter wordt op kleinere schaal. “Inzoomen” op de tumor onthult verschillende correlaties, die wellicht in de toekomst kunnen helpen om de patiënt een meer gepersonaliseerde behandeling te bieden.

Dierexperimenteel onderzoek

Eerder is in een proefdierstudie de humane “PET-boost” studie (zie boven) nagebootst: verhoging van de bestralingsdosis in (1) actieve tumorgebieden, in (2) juist niet-actieve gebieden of in (3) de hele tumor. De bevindingen uit die studie geven aanwijzingen dat de minimale bestralingsdosis in een tumor van groot belang is voor de behandeluitkomst.
Hypoxie is een veelbelovend doelwit voor dosisverhoging. Er is echter een 2 tot 3 maal hogere stralingsdosis nodig om hypoxie gebieden in tumoren aan te tasten, een dergelijke hoge dosis is klinisch erg moeilijk toe te passen. Om dit probleem aan te pakken, is in 2015 een nieuwe combinatiebehandeling getest in een rat tumormodel, bestaande uit:
(1) het beter richten op hypoxische tumorcellen door gebruik te maken van een hypoxie geactiveerde prodrug TH 302 en (2) het versterken van de bestraling op tumor sub-volumes zonder / lage TH 302 drug opname zoals zichtbaar door Positron Emissie Tomografie (PET). Voorlopige resultaten suggereren dat de voorgestelde strategie net zo effectief is als uniforme dosisverhoging op de gehele tumor, maar met een beter resultaat als het gaat om het sparen van de normale weefsels. Vervolg dierstudies zijn gestart om de doeltreffendheid van deze strategie te bevestigen. Het plan is om deze behandelwijze ook met andere cytostatica te testen.

Wat zijn de plannen voor de komende periode

• Hartschade. Samen met de afdeling Cardiologie hebben we een MUMC2020 project ingediend dat gehonoreerd is. De voorbereidingen voor een cardiologische checkup voor en tijdens de radio(chemo)therapie zijn in volle gang.
• Elderly studie. De voorbereidingen voor de studie voor patiënten ouder dan 75 jaar met de niet-kleincellige vorm van longkanker zijn afgerond. Binnenkort zal de eerste patiënt worden geïncludeerd.
• LungTech studie. Patiënten met een vroeg stadium longkanker worden met een aantal bestralingen met hoge dosis behandeld. MAASTRO clinic participeert in een internationale studie waarin de behandeluitkomst en bijwerkingen voor tumoren gelegen nabij hart, grote bloedvaten of luchtpijp in kaart worden gebracht.
• Bestraling en immunotherapie. Patiënten met longkanker met een beperkt aantal uitzaaiingen kunnen we vanaf het voorjaar van 2015 een nieuwe behandeling in studieverband aanbieden: hoge-dosis bestraling op de uitzaaiing(en) gevolgd door een infuusbehandeling met immunotherapie.
• Meerwaarde protonen. In 2014 zijn er stappen vooruit gezet wat betreft het vergaren van kennis over protonenbehandeling van longtumoren. Binnen het ROCOCO consortium (Radiation Oncology COllaborative COmparison) waarin talrijke internationale centra deelnemen, worden diverse bestralingstechnieken met elkaar vergeleken, waaronder protonentherapie. Het doel is de bestralingsdosis op de tumor, maar ook op de gezonde risico-organen in kaart te brengen.