8 januari 2018

Column John Ramaekers

Schuldig?

Om te beginnen een gelukkig en voorspoedig 2018 toegewenst. En mogen er zoveel mogelijk goede dingen op je pad komen.

Het is alweer een tijdje geleden dat ik in de Volkskrant een artikel las van een huisarts die aandacht vroeg voor het fenomeen schuldig voelen bij ziekte.

Ach, bij een gebroken been of een hersenschudding valt het nog wel mee. “had je maar niet zo stom moeten zijn” of Dan had je maar beter uit je doppen moet kijken!” Twee varianten van “eigen schuld dikke bult.” Je hebt het zelf gedaan. Maar na de eerste schrik en weinig grote gevolgen, wordt er al gauw een beetje de spot mee gedreven.

Hoe anders is dat, als je getroffen wordt door een zware, (misschien zelfs levensbedreigende) ziekte.
Na de schok, verbijstering en ongeloof dringt het langzaam tot je door. De ziekte geeft een ongevraagde draai aan je leven en dwingt jou om zelf ook te gaan draaien.

Je dagelijkse patronen worden verstoord, de communicatie (en vaak ook relatie) met je omgeving verandert omdat je vol zit met een onderwerp dat hooguit meestal virtueel ter sprake is gekomen. Je toekomstbeeld verandert in een klap, maar ook je verleden wordt “im Frage gestellt”. Wat of waar is het mis gegaan? Veel vragen dringen zich aan je op.

Waarom gebeurt me dit? Had ik het kunnen voorkomen? Had ik maar beter naar anderen geluisterd…. Als ik nou niet….. had gedaan!? Allemaal verraderlijke vragen die een zekere weg vormen naar je schuldig voelen. Schuldig voelen over je ziekte. Vaak nog eens flink aangemoedigd door media, magazines en internet over levensstijlen en voorkomen van ziekten. Allerlei risicofactoren die je wel eens gelezen hebt, doemen nu als grote monsters op.
Nog even en een depressie ligt op de loer….

En dat is waar deze huisarts voor waarschuwt: maak het slachtoffer niet tot dader! Alsof hij de ziekte had kunnen voorkomen. Jawel, je had misschien iets aan preventie kunnen doen, maar oorzakelijke verbanden zijn nauwelijks te leggen. Je bent gewoon een pechvogel.

Want hoe had de professionele sporter die voortdurend medisch begeleid wordt, maar die toch plotseling op het veld in elkaar zakt het dan moeten doen? Wat had een kind dat aan kanker overlijdt dan beter moeten doen? Hoe had de man die rokend en borrelend 90 werd het anders moeten doen? Hoe hadden zij het “buiten hun eigen schuld” moeten doen?

Op deze vragen krijgen we geen antwoord, net als de befaamde “waarom”-vraag.
Er bestaat geen “waarom”. Never en nooit niet, behalve misschien in exacte wetenschappen.

Trap dus niet in die val, probeer er in ieder geval niet in te trappen. Je martelt jezelf er alleen maar mee, maakt de beleving van je ziekte alleen maar zwaarder.
Het is misschien makkelijker gezegd dan gedaan, maar het gezegde “kop op” is gebaseerd op een oud fenomeen. Wanneer een kind huilt en je beweegt het er toe naar boven te kijken, houdt het huilen bijna altijd op. Probeer het zelf ook eens, want je bent aan niks en niemand iets verschuldigd.

John Ramaekers